Op 1 juli 2016 is de Wet Huis voor klokkenluiders in werking getreden. De wet regelt de instelling van het Huis voor klokkenluiders en de verplichting voor een werkgever om een interne klokkenluidersregeling te hebben. Ook biedt de wet een betere rechtsbescherming aan werknemers die een misstand melden.

De regeling geldt ook voor het onderwijs. Onderwijsinstellingen met 50 werknemers of meer zijn wettelijk verplicht een klokkenluidersregeling vast te stellen. De klokkenluidersregeling is aanvullend op de klachtenregeling. Hoe werkt de klokkenluidersregeling in het onderwijs en welke rol heeft de LKC daarin?

Wat is een misstand?

Er is volgens de wet sprake van een vermoeden van een misstand als het om een ernstige zaak gaat, waarbij het maatschappelijk belang in het geding is bij de schending van:

  • een wettelijk voorschrift;
  • een gevaar voor de volksgezondheid;
  • een gevaar voor de veiligheid van personen;
  • een gevaar voor de aantasting van het milieu,
  • een gevaar voor het goed functioneren van de organisatie als gevolg van een onbehoorlijke wijze van handelen of nalaten.

Het vermoeden moet gebaseerd zijn op redelijke gronden.

Interne klokkenluidersregeling verplicht

Elke werkgever met ten minste 50 werknemers is vanaf 1 juli 2016 verplicht een procedure vast te stellen voor het melden door een werknemer van een misstand. In deze procedure moet in ieder geval worden beschreven:

  • hoe met een interne melding wordt omgegaan;
  • wat wordt verstaan onder ‘een vermoeden van een misstand’, met inachtneming van de definitie in de wet;
  • bij wie het vermoeden van een misstand kan worden gemeld;
  • de verplichting voor de werkgever om de melding vertrouwelijk te behandelen als de melder hierom heeft gevraagd;
  • de mogelijkheid dat een melder een adviseur in vertrouwen kan raadplegen over een vermoeden van een misstand.

De werkgever is verplicht de klokkenluidersregeling aan de werknemers bekend te maken. Daarbij moet de werkgever ook informatie geven over wanneer een vermoeden van een misstand buiten de organisatie kan worden gemeld en over de rechtsbescherming van een melder.

Uitgangspunt: eerst intern melden, tenzij …

De werknemer moet het vermoeden van een misstand eerst intern melden. Als een interne melding niet leidt tot de aanpak van de misstand kan de werknemer een melding doen bij een externe instantie. Voor het onderwijs is deze externe instantie de Inspectie van het Onderwijs. In uitzonderlijke omstandigheden kan de melder ook meteen rechtstreeks een externe melding doen bij een externe derde. Volgens de modelregeling op de website van het Huis voor klokkenluiders moet het dan gaan om een externe derde die er voor kan zorgen dat de vermoede misstand wordt opgelost.

Huis voor klokkenluiders

Een werknemer kan bij het vermoeden van een misstand bij het Huis voor klokkenluiders advies vragen. Ook kan de werknemer de misstand alsnog melden bij het Huis voor klokkenluiders, als in de ogen van de werknemer de Inspectie van het Onderwijs de melding niet of onvoldoende oppakt. Het Huis voor klokkenluiders kan adviseren en/of een onderzoek instellen. Het Huis kan ook onderzoeken op welke wijze de werkgever zich jegens de werknemer heeft gedragen naar aanleiding van een melding van een vermoeden van een misstand.

Klokkenluidersregeling in het onderwijs

Veel onderwijsinstellingen hadden voor 1 juli 2016 al een regeling voor het melden van misstanden of een klokkenluidersregeling. In de meeste onderwijssectoren is dit een verplichting die in de Codes goed bestuur zijn vastgelegd. Besturen met ten minste 50 werknemers moeten de bestaande regeling indien nodig wel aanpassen aan de wetgeving.

Voor het onderwijs zijn verschillende modellen voor klokkenluidersregelingen beschikbaar. Deze modelregelingen gaan op een aantal punten verder dan de wettelijke regeling:

  • de klokkenluidersregeling staat niet alleen open voor werknemers, maar ook voor leerlingen en ouders;
  • de omschrijving van wat onder een misstand wordt verstaan, gaat verder dan de wettelijke bepalingen. Deze omschrijving is in de model-klokkenluidersregeling van de VO-raad aangevuld met: “schending van andere regels dan een wettelijk voorschrift, verspilling van overheidsgeld, of het bewust achterhouden, vernietigen of manipuleren van informatie over een misstand”. Lees meer op de website van de VO-raad.

Medezeggenschap

De ondernemingsraad heeft instemmingsrecht bij de vaststelling van de klokkenluidersregeling. Dit is geregeld in de Wet op de ondernemingsraden (artikel 27 WOR). De Wet medezeggenschap op scholen (Wms) voor het primair en voortgezet onderwijs is niet gewijzigd ten gevolge van de klokkenluiderswet. Het schoolbestuur kan besluiten de (G)MR instemmingsrecht te geven bij de vaststelling van de klokkenluidersregeling door dit te regelen in het medezeggenschapsreglement (artikel 24 lid 3 Wms).

Mogelijke rol LKC als externe derde?

Is de Landelijke Klachtencommissie Onderwijs (LKC) aan te merken als ‘externe derde’ in de zin van de modelregeling op de website van het Huis voor klokkenluiders? Is de LKC in staat om de vermoede misstand op te (doen) lossen?
Een LKC-advies kan ertoe leiden dat het schoolbestuur een misstand uit de weg ruimt. Maar de adviezen van de LKC zijn niet bindend. Het schoolbestuur beslist dus zelf wat het met het advies van de LKC doet. Daarbij komt dat de LKC, anders dan het Huis voor klokkenluiders, geen uitgebreid onderzoek kan doen naar een misstand. De Commissie baseert zich bij haar oordeelsvorming op de informatie die partijen hebben aangeleverd. Daarom ziet de LKC zichzelf op dit moment niet als externe derde zoals bedoeld in de modelregeling.

Klacht over toepassing klokkenluidersregeling bij de LKC

De LKC kan wel een klacht in behandeling nemen als er niet goed met de melding van een misstand is omgegaan. Die klacht gaat dan niet over de misstand als zodanig. In haar advies van 2 november 2016 heeft de Commissie de handelwijze van het schoolbestuur voor wat betreft de gevolgde procedure getoetst aan de interne klokkenluidersregeling, maar de misstand zelf niet onderzocht. In zoverre is er geen wezenlijk verschil met de wijze waarop de LKC klachten over klachtbehandeling door het schoolbestuur beoordeelt.

Downloaden