Thema: Toelaatbaarheidsverklaring

Het schoolbestuur van de school waar de leerling is aangemeld of is ingeschreven, vraagt bij het samenwerkingsverband de toelaatbaarheidsverklaring aan. Het samenwerkingsverband beslist of de leerling toelaatbaar is; het schoolbestuur van de sbo-school, de pro-school of de cluster 3- of 4-school beslist of de leerling wordt toegelaten tot de school. 
Het samenwerkingsverband is verplicht zich te laten adviseren door twee deskundigen. De deskundigen zijn een orthopedagoog of een psycholoog en ten minste een tweede deskundige. De tweede deskundige is een kinder- of jeugdpsycholoog, een pedagoog, een kinderpsychiater, een maatschappelijk werker of een arts. Dit hangt af van de leerling over wiens toelaatbaarheid wordt geadviseerd.

Criteria tlv sbo en (v)so cluster 3 en 4

Het samenwerkingsverband bepaalt zelf de criteria en de procedure voor het afgeven van een toelaatbaarheidsverklaring. Ook bepaalt het samenwerkingsverband de duur van de tlv. De criteria en procedure staan in het ondersteuningsplan van het samenwerkingsverband. In het ondersteuningsplan staan ook de criteria voor het overplaatsen of terugplaatsen naar het regulier onderwijs van leerlingen voor wie de periode waarop de toelaatbaarheidsverklaring betrekking heeft, is verstreken.
Het ondersteuningsplan is meestal te vinden op de website van het samenwerkingsverband.

Sinds 1 januari 2016 zijn het praktijkonderwijs (pro) en leerwegondersteunend onderwijs (lwoo) onderdeel van het stelsel van passend onderwijs. De samenwerkingsverbanden voortgezet onderwijs bepalen of een leerling toelaatbaar is tot het praktijkonderwijs of is aangewezen op leerwegondersteunend onderwijs.

Het bestuur van de vo-school of de school voor praktijkonderwijs dient de aanvraag in bij het samenwerkingsverband. Bij de aanvraag voor lwoo voegt het bevoegd gezag na overleg met de ouders het onderwijskundig rapport. Bij de aanvraag voor een toelaatbaarheidsverklaring voor het praktijkonderwijs voegt het bevoegd gezag het onderwijskundig rapport, samen met de op schrift gestelde zienswijze van de ouders. Als de aangevraagde ondersteuning niet wordt toegekend, moet de vo-school op grond van de zorgplicht een passende plek voor de leerling vinden.
De verwijzing naar het lwoo of de toelaatbaarheidsverklaring voor het pro geldt voor de duur van de hele schoolloopbaan. Tenzij het samenwerkingsverband heeft gekozen voor 'opting out' en voor het lwoo een andere duur heeft vastgesteld (zie hieronder).

Criteria tlv praktijkonderwijs en toewijzing lwoo

Er zijn landelijke criteria voor lwoo en pro. Deze staan in het Uitvoeringsbesluit WVO 2020 (artikel 2.46, artikel 2.47 en artikel 2.48). Een samenwerkingsverband kan wat betreft het lwoo wel kiezen voor ‘opting out’. Dit betekent dat het samenwerkingsverband de criteria, de procedure voor en de duur van de toewijzing van lwoo zelf kan vaststellen. Als gekozen wordt voor opting out moeten alle schoolbesturen binnen het samenwerkingsverband daar mee instemmen.

Tegen een besluit van een samenwerkingsverband over een toelaatbaarheidsverklaring of over de toewijzing lwoo kunnen ouders, maar ook het schoolbestuur, bezwaar indienen bij het samenwerkingsverband. Er start dan een bezwaarprocedure. Elk samenwerkingsverband is wettelijk verplicht om voor deze bezwaarprocedure een (bezwaar)adviescommissie te hebben. Die adviescommissie brengt een advies uit aan het samenwerkingsverband dat vervolgens een beslissing moet nemen op het bezwaar.

In plaats van zelf een adviescommissie op te richten, kan een samenwerkingsverband zich aansluiten bij de Landelijke Bezwaaradviescommissie Toelaatbaarheidsverklaring (LBT). Deze Commissie is op verzoek van een aantal samenwerkingsverbanden door Onderwijsgeschillen ingesteld. De Commissie bestaat uit voorzitters en leden die over specifieke kennis en deskundigheid beschikken die nodig is voor het beoordelen van de bezwaren. Inmiddels hebben 149 samenwerkingsverbanden zich aangesloten bij de LBT.

De Landelijke Bezwaaradviescommissie Toelaatbaarheidsverklaring toetst of het samenwerkingsverband de procedure en criteria voor het afgeven van een toelaatbaarheidsverklaring juist heeft toegepast. De Commissie toetst ook inhoudelijk of er voldoende grond is voor het besluit over de toelaatbaarheidsverklaring.

De Commissie brengt advies uit aan het samenwerkingsverband en kan adviseren:

• dat het tlv-besluit in stand kan blijven;
• dat het tlv-besluit in stand kan blijven, als bepaalde gebreken van het besluit hersteld worden. Zo kan de Commissie bijvoorbeeld adviseren dat het tlv-besluit beter gemotiveerd moet worden, of dat twee nieuwe deskundigenverklaringen moeten worden opgesteld;
• dat het tlv-besluit niet in stand kan blijven.

De adviezen van de LBT worden geanonimiseerd gepubliceerd.

In de adviezen die tot nu toe zijn uitgebracht, zijn enkele richtlijnen te vinden. Deze staan hieronder, ingedeeld naar onderwerp.

Geen toestemming ouders vereist voor aanvraag toelaatbaarheidsverklaring

• Voor het aanvragen van een toelaatbaarheidsverklaring is geen toestemming van de ouders vereist (109336, 109583, 108653).

Bezwaar maken tegen een tlv in geval van gescheiden ouders

• Als ouders zijn gescheiden en zij beiden het gezag hebben over hun kind, is er geen toestemming nodig van de andere ouder om bezwaar te maken tegen de toelaatbaarheidsverklaring (60887, 54189, 26500).

Beleid van het samenwerkingsverband

• Een samenwerkingsverband heeft beleidsvrijheid voor het opnemen van de criteria in het ondersteuningsplan voor de beoordeling van een toelaatbaarheidsverklaring (52901, 107454); dit geldt ook voor de duur (looptijd) van een tlv (17906, 109250, 108854). Een samenwerkingsverband mag niet ongemotiveerd afwijken van haar eigen beleid (44424, 108955).
• Als school en ouders beargumenteren waarom het vasthouden aan het beleid in een individueel geval onredelijk is, kan het samenwerkingsverband niet volstaan met alleen een verwijzing naar haar beleid, maar moet zij nader motiveren hoe zij tot haar besluit is gekomen (108854, 108827).

Motivering van het tlv-besluit

• Een toelaatbaarheidsverklaring moet deugdelijk gemotiveerd zijn (50444, 44421, 109561, 109281, 108983, 108429, 108211), zeker als bekend is dat een ouder het niet eens is met de aanvraag van de toelaatbaarheidsverklaring (109336, 108936, 108583, 108653).
• Als het tlv-besluit onvoldoende gemotiveerd is maar inhoudelijk wel juist, kan de Commissie adviseren om de tlv in stand te laten, mits het samenwerkingsverband het besluit beter motiveert (78839, 78113, 53826, 109250, 109561, 109028).
• De belangrijkste overwegingen uit de deskundigenadviezen dienen onderdeel te zijn van de onderbouwing van het tlv-besluit (46003, 45938, 109130, 109281, 108653, 108605, 108494).
• De ondersteuningsbehoefte van de leerling moet voldoende in beeld zijn gebracht (86858, 83030, 40627, 40329, 109391, 109453, 109226, 108465, 108936, 107490) en gebaseerd zijn op de actuele situatie en recent onderzoek (85934, 84416, 83723, 39801, 109046, 108742, 107489, 108213, 108078).
• Het samenwerkingsverband in het tlv-besluit ook de bekostigingscategorie voldoende motiveren (67025, 66333).

Samenwerkingsverband dient de ouders alle relevante stukken te verstrekken

• Het samenwerkingsverband dient de ouders alle relevante stukken te verstrekken, die ten grondslag liggen aan de afgegeven toelaatbaarheidsverklaring, waaronder de volledige deskundigenadviezen. Ook moet het samenwerkingsverband ouders in de gelegenheid stellen hierop te reageren. Deze reactie moet dan worden meegenomen in de beslissing op bezwaar (85934). 

Deskundigenverklaringen

• Aan de toelaatbaarheidsverklaring moeten twee zelfstandig opgestelde deskundigenverklaringen ten grondslag liggen (109281, 109561). Aan dit vereiste wordt niet voldaan wanneer één verklaring wordt opgesteld, waar de handtekeningen van twee deskundigen onder staan (82271, 78113, 82205).
• Als twee zelfstandige deskundigenverklaringen ontbreken, maar het tlv-besluit inhoudelijk wel juist is, kan de Commissie het samenwerkingsverband adviseren om bij de heroverweging het tlv-besluit alsnog te voorzien van twee deskundigenverklaringen (82271, 78113, 82205, 109130, 109281, 109158).
• Voor de deskundigenverklaringen geldt als uitgangspunt dat de deskundigen zelf op basis van eigen deskundigheid beargumenteerd dienen te adviseren over een toelaatbaarheidsverklaring (45938, 26204).
• De deskundige die over de tlv advies uitbrengt aan het samenwerkingsverband, mag niet betrokken geweest zijn bij het voortraject van de aanvraag van de tlv (63329, 61118, 42571, 38388, 108184). De deskundige mag geen medewerker zijn van de school die de aanvraag doet (109583, 107517, 107442). Ook mag de deskundige niet betrokken zijn geweest bij de begeleiding van de leerling waarvoor de tlv wordt aangevraagd (74417, 109125, 108669, 108283).
• De deskundige mag wel in dienst zijn van het samenwerkingsverband (108110). Maar een deskundige moet op basis van eigen deskundigheid een zelfstandig en onpartijdig advies geven over de tlv-aanvraag (108465, 108742, 108494). De deskundige mag geen onderdeel zijn een commissie die besluit tot afgifte van een tlv (109092).
• Het samenwerkingsverband moet bij de beoordeling van de hoogte van de bekostigingscategorie een pgb-budget buiten beschouwing laten (108387 en 108388).

Bezwaar tegen weigering afgifte toelaatbaarheidsverklaring

• Ook tegen het besluit van het samenwerkingsverband om geen tlv voor de leerling af te geven kan bezwaar worden gemaakt (84416, 82272, 66200, 109622).

Er zijn geen wettelijk vastgestelde criteria voor de toelating tot cluster 1 of 2. De instellingen hebben wel afspraken gemaakt over de landelijk te hanteren criteria. Voor cluster 1 is informatie over deze criteria te vinden op de website eduVIP, een samenwerking van onderwijsinstellingen voor visueel beperkte leerlingen, Bartiméus en Visio.
Voor cluster 2 is een Richtlijn toelaatbaarheid te vinden op de website van Siméa, waarin de besturen van de vier instellingen voor auditief en/of communicatief beperkte leerlingen samenwerken.

In de Wet op de expertisecentra (WEC) is de mogelijkheid om bezwaar te maken tegen een beslissing over de toelating tot een instelling voor cluster 1 of 2 of over ondersteuning op een reguliere school vanuit de cluster 1- of 2-instelling, niet expliciet geregeld.
Als een leerling niet wordt toegelaten tot een instelling voor cluster 1 of 2 kunnen ouders wel een geschil indienen bij de Geschillencommissie passend onderwijs (GPO).